Efallai eich bod wedi clywed hyn yn barod –  mae GwyrddNi wedi cael cyllid am y bedair mlynedd a hanner nesaf gan Gronfa Gweithredu Hinsawdd gan Gronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol i ddechrau gweithredu ar y Cynlluniau Gweithredu Hinsawdd Cymunedol a greuwyd dros y dwy flynedd diwethaf! 

Yn ôl yn 2021, rhoddwyd arian gan Gronfa Gweithredu Hinsawdd Gronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol i GwyrddNi i gynnal Cynulliadau Cymunedol ar yr Hinsawdd mewn pum ardal: Dyffryn Nantlle, Dyffryn Peris, Pen Llŷn, Bro Ffestiniog, a Dyffryn Ogwen. Y nod oedd i ddysgu, rhannu a thrafod cyn cydweithio i ateb y cwestiwn: Sut allwn ni yn [enw’r ardal] ymateb yn lleol i Newid Hinsawdd?

Y chwech sefydliad tu ôl i GwyrddNi yw Datblygiadau Egni Gwledig (DEG), Partneriaeth Ogwen yn Nyffryn Ogwen, Cyd Ynni yn Nyffryn Peris, Siop Griffiths yn Nyffryn Nantlle, Cwmni Bro ym Mro Ffestiniog, ac Ynni Llŷn ym Mhen Llŷn. 

Yn ystod 2022-2023 buom yn cynnal cyfres o bedwar Cynulliad Cymunedol ar yr Hinsawdd ym mhob ardal, lle daeth 50 o bobl o bob ardal at ei gilydd i drafod eu syniadau ac i gydweithio ar greu Cynlluniau Gweithredu Hinsawdd Cymunedol. Bu ein rhaglen addysg yn gweithio gydag ysgolion ym mhob un o’r ardaloedd, gyda phlant ysgol lleol yn ychwanegu eu cyfraniadau at y Cynlluniau Gweithredu. Mae pob Cynllun yn dangos y syniadau yr oedd y cymunedau eisiau eu blaenoriaethu. Gallwch eu darllen yma: https://www.gwyrddni.cymru/cynlluniau-gweithredu/

Ond be’ nesaf? Beth sy’n digwydd hefo’r Cynlluniau Gweithredu yma?

Cafwyd llawer o grwpiau gweithredu eu creu trwy’r Cynulliadau Cymunedol yn canolbwyntio ar wahanol themau – megis bwyd, ynni, trafnidiaeth ac yn y blaen. Mae’r grwpiau wedi bod yn gweithredu ac yn gweithio ers tro, hefo’r hwyluswyr yn gwneud eu gorau i’w cefnogi nhw, ac yn barod rydym yn gweld pethau cyffrous yn digwydd: datblygu prosiectau bwyd cymunedol ym Mro Ffestiniog, Caffis Trwsio yn Llanrug, Llanberis a Bethel, a dros 100 o bobl wedi mynychu Gŵyl Hinsawdd ym Methesda llynedd a’r cynllunio eisioes wedi cychwyn ar gyfer eleni – a llawer mwy ar y gweill! 

Roedd rhai grwpiau yn llwyddiannus yn ennill cyllid o ffynonellau gwahanol i weithio ar eu syniadau – er enghraifft, Marchnad Lleu yn Nyffryn Nantlle: marchnad misol hefo bwyd a chrefftau lleol ar werth, gweithdai diddorol fel “Gwyddoniaeth Hinsawdd i Ddechreuwyr” a cyfle i gael paned a chyfarfod y gymuned. Y syniad ydi i fod yn farchnad hunan-gynhaliol, ond meant wedi llwyddo i gael cyllid gan Gronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol i’w helpu gyda gwefan a marchnata. Neu mae yna’r prosiect Ôl-Osod i Bawb gan YnNi Llŷn, lle ymunodd chwech o aelodau cynulliad Pen Llŷn â bwrdd YnNi Llŷn fel cyfarwyddwyr  – meant nawr wedi llwyddo i gael cyllid gan Cyngor Gwynedd i weithio ar wella effeithlonrwydd ynni tai yn eu hardal, ac wedi creu tair swydd newydd i siaradwyr Cymraeg lleol.

Roeddym eisiau gwneud yn siwr bod digon o adnoddau gan ein grwpiau i allu parhau, a dyna pam yr ydym wedi bod yn gweithio’n galed y tu ôl i’r llenni! Rydym rŵan yn hapus i gyhoeddi bod GwyrddNi wedi cael pedair blynedd a hanner o gyllid pellach gan Gronfa Gweithredu Hinsawdd Cronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol i barhau hefo GwyrddNi. Bydd £500,000 o gyllid ar gael i’r cymunedau, wedi ei rannu yn gyfartal dros y pum ardal, er mwyn parhau i weithredu ar y syniadau yn y Cynlluniau Gweithredu. 

Yn y flwyddyn gyntaf, bydd £40,000 ar gael i bob ardal weithredu ar y syniadau a cafodd eu blaenoriaethu yn y Cynlluniau Gweithredu. Bwriad y cyllid yma ydi sbarduno syniadau, nid i’w hariannu nhw yn cyfan gwbl – ond mae’r hwyluswyr yn hapus i’ch cefnogi i ddod o hyd i gyllid arall, hefyd. 

Os ydych eisiau bod yn rhan o hyn, darllennwch am sut fedrwch chi gymryd rhan hefo un (neu fwy) o’r grwpiau gweithredu sydd wedi dod allan o’r cynulliadau yma: https://www.gwyrddni.cymru/cymryd-rhan. Gallwch gysylltu hefo’ch hwylysydd lleol am fwy o wybodaeth am yr arian, a byddwch yn derbyn y canllawiau ganddynt yn fuan. 

Mae gwaith addysg GwyrddNi hefyd yn parhau, gydag arlwy o weithgareddau a chynig i gydweithio ar gael i ysgolion a cholegau’r pum ardal, a chynlluniau i ddatblygu cyfleoedd dysgu i oedolion ar y gweill.  

Mae’r cyllid newydd hefyd yn gadael i hwyluswyr GwyrddNi barhau i wneud eu gwaith hyrwyddo a chefnogi gweithgareddau eu cymunedau, ac yn ogystal mae’n ei gwneud yn bosib i gael cydlynnydd, swyddog cyfathrebu, dwy swyddog addysg, ac mae un swydd newydd cyffrous wedi cael ei greu: mentor iaith i gefnogi a hyrwyddo defnydd yr iaith Gymraeg. 

Gwahaniaeth arall ydi bydd ein hwyluswyr nawr yn cael eu cyflogi’n uniongyrchol gan y sefydliad partner yr eu hardal nhw, yn hytrach na gweithio i le canolog (DEG) yng Nghaernarfon fel yn y cyfnod cyntaf. Buom yn recriwtio drwy gydol mis Hydref a Thachwedd 2023, a mae gennym bump o bobl newydd ar y tîm GwyrddNi o’r diwedd, yn barod i fynd! Isod fe gwelwch y staff newydd yn ymweld a’r cynllun hydro Ynni Ogwen fel rhan o’u cyfnod anwytho.

Er mwyn dathlu popeth mae ein cymunedau eisoes wedi ei gyflawni, rydym yn cynllunio dathliad ar yr 17eg o Fawrth yn Neuadd Bentref Penrhyndeudraeth. Bydd hwn yn gyfle i aelodau pob cynulliad ddod at ei gilydd a chlywed am y prosiectau sydd eisoes ar y gweill, i gysylltu â chyfranogwyr o’r ardaloedd eraill ac i ddarganfod mwy am sut y gallant gymryd rhan. Os nad oeddech yn rhan o’r Cynulliadau Cymunedol ar yr Hinsawdd ond yn dal yn awyddus i ddod draw, cysylltwch â’ch hwylusydd agosaf am ragor o wybodaeth.

---

Mae GwyrddNi yn fudiad gweithredu hinsawdd cymunedol sy’n dod â phobl ynghyd mewn pum ardal yng Ngwynedd i drafod, rhannu a gweithredu’n lleol i fynd i’r afael â newid hinsawdd.

Os ydych chi eisiau bod yn rhan o gyd-greu cymunedau gwyrddach, mwy cynaliadwy a gwydn – cysylltwch â ni – neu cliciwch ar y botwm isod i roi gwybod i ni sut yr hoffech chi gymryd rhan. Byddwn yn dod yn ôl atoch ac yn cysylltu â chi â’r person/pobl fwyaf priodol!

Mae’r dyddiau’n faith, mae’r haul yn boeth, ac rydan ninnau yn cael ein gwynt atan ar ôl ein cyfres gyntaf o Gynulliadau Cymunedol ar yr Hinsawdd.

Diben y cynulliadau cyntaf hyn oedd gosod cynsail a sylfeini cadarn er mwyn medru cyd-weithio, cyd-greu a chyd-weithredu yn llwyddiannus efo’n gilydd yn hir-dymor. Gyda hyd at hanner cant o aelodau ym mhob ardal roedd angen i ni ddod i adnabod ein gilydd, dod i ddeall lle oedd ‘adra’ i bawb, a beth oedd wedi eu cymell i ymuno â’r cynulliad.

Pleser a braint oedd cael cyfarfod cymaint o bobl – rhai yn ffrindiau ac eraill yn newydd sbon – ym Mro Ffestiniog, Pen Llŷn, Dyffryn Nantlle, Dyffryn Ogwen a Dyffryn Peris. Pob cymuned wedi ei gwneud o gymunedau llai, a’r rheiny yn llawn unigolion talentog, angerddol a gwybodus. Pobl sy’n nabod eu tir, eu pobl, eu patch; pobl sydd am ei warchod.

Aethom ati i fyfyrio ar ein profiadau ein hunain o newid hinsawdd ar raddfa leol. Pa newidiadau ydan ni wedi eu gweld yn ystod ein hoes ni? Gydag amser a gofod i feddwl am hyn yn iawn roedd canfyddiadau pob cynulliad yn syfrdanol. O erydiad yr arfordir a’r fryngaer hynafol yn disgyn i’r môr yn Ninas Dinlle, i bwll pysgod mewn gardd sydd heb rewi ers dros bum mlynedd. Ac o sylwi bod llawer llai o bryfed marw ar ffenestri ein ceir y dyddiau hyn, i ddarllen barddoniaeth natur a sylwi nad yw’n berthnasol mwyach oherwydd newidiadau i batrymau’r tymhorau a bioamrywiaeth. Mae newid yn digwydd ac mae pobl yn sylwi.

Yn y cynulliadau cyntaf hefyd roedd yn bwysig ein bod yn clywed am brosiectau a gwaith ein partneriaid ym mhob ardal – Cwmni Bro Ffestiniog, Ynni Llŷn, Yr Orsaf, Partneriaeth Ogwen a Cyd Ynni. Clywsom gan nifer o drigolion lleol hefyd, Duncan Brown, Nia Williams, Bini Jones, Ceri Cunnington, Siôn Williams a Dr Gareth Wyn Jones i enwi dim ond rhai. Pobl a fu yn rhannu gwybodaeth a phrofiad gyda ni am fioamrywiaeth, newidiadau mewn patrymau pysgota oherwydd newid hinsawdd, posibiliadau ffermio amgen oherwydd newid hinsawdd a mentrau cymunedol sy’n ail-berchnogi’r stryd fawr. Ewch draw i sianel YouTube GwyrddNi i wylio’r cyflwyniadau hyn – dim ond mynd i YouTube ac yna teipio GwyrddNi. Mae trawsgrifiadau o’r sgyrsiau i gyd ar gael yn Gymraeg ac yn Saesneg.

Roedd yn amlwg bod nifer fawr o weithgareddau eisoes ar droed ym mhob cymuned i weithredu yn erbyn newid hinsawdd, a bod llawer o awydd a brwdfrydedd dros greu mwy. Ac felly dyma’r sylfaen cadarn sydd o dan ein traed wrth i ni ddechrau cynllunio a pharatoi ar gyfer yr ail gyfres o Gynulliadau ble byddwn yn dechrau cyd-ddychmygu’r dyfodol. Sut le fydd yma ymhen 20, 40, 60 o flynyddoedd? Sut ydan ni am i’r lle yma fod? A sut mae cyrraedd y lle hwnnw?

Mae’r rhain yn gwestiynau mawr, ond does gen i ddim amheuaeth, ar sail ein cynulliadau cyntaf, y bydd yr hanner cant o bobl ym mhob ardal yn medru eu hateb, ac yna yn medru cydweithio i greu’r llwybr sydd ei angen i gychwyn ar y daith yno. Dwi’n meddwl mai tîm pêl-droed Cymru ddywedodd hi orau; Gorau Chwarae Cyd Chwarae.

Grant Peisley
Cyfarwyddwr GwyrddNi  – 21.07.22

Beth bynnag fo’ch credoau neu’ch cefndir, rwy’n siŵr y medrwn ni gyd gytnuo ein bod yn byw mewn cyfnod digynsail. Mae llawer yn galw am lefelau digynsail o newid ac arloesedd. Y frawddeg sy’n troi a throi yn fy mhen y dyddiau hyn ydi ‘os ydych chi’n gwneud yr hyn rydych chi wedi’i wneud erioed, rydych chi’n cael yr hyn sydd gennych chi erioed’.

Os ydym am newid ein dyfodol mewn ffyrdd (ac ar gyflymder) nad ydym erioed wedi gorfod eu gwneud o’r blaen, yna mae’n sefyll i reswm y bydd yn rhaid i ni wneud hynny mewn ffyrdd sy’n llai cyfarwydd i ni hefyd (fel Cynulliadau Cymunedol er enghraifft).

Mae modd edrych ar ‘y gwahaniaeth’ yma fel tri cham syml: gweld, bod a gwneud; Gweld yn wahanol, Bod yn wahanol a Gwneud yn Wahanol (fel Cynulliadau Cymunedol er enghraifft!).

Sut gallwn ni ‘weld yn wahanol’?

Y rhan o gymdeithas y mae GwyrddNi yn gweithio ynddi yw cymuned. Y rhan bwysicaf o unrhyw gymdeithas o bosib? Wedi’r cyfan, trwy gymunedau y datblygodd cymdeithas i fod fel ac y mae heddiw. 

A rhywsut, mae cymuned, a’r cysylltiad hwnnw rhyngom ni i gyd, wedi cael ei anwybyddu a’i danbrisio. A dwi’n cyfri fy hun yn euog yma hefyd. Rhywsut, ar hyd y ffordd, rydym wedi ein gwahanu.

Felly beth os y ceisiwn ni ddechrau edrych mewn ffordd wahanol ar y ‘gofod sydd rhyngom’ – sef ein cymuned? Sut brofiad yw bod yma (ym Mro Ffestiniog yn fy achos i). Beth pe baem yn camu i’r gofod hwnnw, ac yn gweld popeth a phawb yn wahanol?

Yn ddiweddar cynhaliwyd digwyddiad ar-lein o’r enw GwyrddNi: Ar Agor, i lansio GwyrddNi ym Mro Ffestiniog. Roedd yn gyfle i siarad am ddau funud am ‘beth sy’n mynd o dan eich croen?’. Mae hon yn dechneg sydd yn cael ei defnyddio’n gyson mewn ‘Cynulliadau’r Bobl’, techneg sydd yn rhoi llais cyfartal i bawb yn y grŵp. Mae’n cymryd ychydig o amser i arfer, ond yr egwyddor yw creu gofod lle mae barn a phrofiad pawb yr un mor ddilys. Buom yn siarad am amryw bethau; doniol, gwirion, difrifol a phryderus.

Mae sbwriel a baw ci bron bob amser yn cael ei godi mewn cyfarfodydd cymunedol. Felly gadewch i ni neidio i mewn i hynny am eiliad a cheisio gweld yn wahanol. Mae sbwriel a baw ci yn eistedd yn y gofod llythrennol rhyngom. Tybed os y gallai hefyd fod yn symbol o’r hyn sy’n ein rhwystro rhag cysylltu â’n gilydd yn y lle hwn? I rai mae’n rhywbeth annealladwy sy’n eu corddi, ond i eraill nid yw’n broblem fawr. 

Dyma feddylfryd sefyllfaol anmhosibl yn ein tref ni, sy’n dylanwadu ar ein perthnasau â’n gilydd (neu ddiffyg perthnasau). Mae fel pe bai dau lwyth o’r un rhywogaeth ddynol yn cael eu gwahanu gan afon gynddeiriog, y naill a’r llall yn credu bod cyd-fyw yn ambosib. 

(Wel, edrychwch ar wynebau’r ddau yma! Beth allai ddigwydd nesaf?)

Efallai na chafodd yr afon gynddeiriog honno ei pheiriannu gan y ddau lwyth, ond fe dyfodd yno trwy anghydraddoldeb, clytwaith enfawr o drawma, bylchau mewn cyfleoedd, diffyg profiad cadarnhaol a chysylltiad â phopeth.

Efallai y gallem weld yn wahanol, y pethau anweledig neu lai clir: y sbwriel a baw ci sy’n cael ei godi neu ddim yn cael ei daflu yn y lle cyntaf. Pobl sy’n codi baw eraill. Hyd yn oed i feddwl am sut y gallem fod yn cyfrannu at ansawdd aer ac allyriadau a’r ecoleg o’n cwmpas mewn ffyrdd llai gweladwy ac yn anoddach i’w glanhau.

Ac efallai ein bod angen yr un peth. Efallai mai’r rheswm dros adeiladu pontydd yn y gofod rhyngom ni i gyd yw sicrhau bod ein cymuned yn goroesi. Oherwydd gallai ein rhyng-gysylltiadau â’n gilydd atgyweirio hyn i gyd. Oherwydd wedyn gallai’r rhan nesaf ddechrau: Bod yn wahanol a Gwneud yn wahanol. Beth bynnag y dychmygwch y gellid ei wneud. Jest…yn wahanol.

Ewch ati i gofrestru heddiw i ymuno â Chynulliad Cymunedol ar yr Hinsawdd Bro Ffestiniog – https://bit.ly/GwyrddNiFfestiniog – am gyfle i helpu siapio’r dyfodol gyda’n gilydd. 

Be ydi Cynulliad Cymunedol?

Cynulliad. Dyna i chi air rydan ni’n ei glywed yn aml y dyddiau hyn, a gair sy’n gwneud i’r mwyafrif ohonom feddwl am y Senedd ym Mae Caerdydd dwi’n siŵr. Ond beth yn union mae’r gair cynulliad yn ei olygu? 

Mae Geiriadur Prifysgol Cymru yn esbonio mai syml iawn yw cynulliad yn ei hanfod – y weithred o ddod ynghyd. Criw o bobl yn dod at ei gilydd, efo rheswm penodol dros wneud hynny. A dyna’r union rydan ni yn ei drefnu ar hyn o bryd; Cynulliad Cymunedol. Mae enwau eraill yn cael eu rhoi ar wahanol grwpiau sy’n cydweithio yn ddemocrataidd fel hyn; rheithgor, panel, neu fforwm, ond i ni y gymuned sydd wrth galon popeth, felly Cynulliad Cymunedol aeth a hi.

Rydan ni’n bwriadu cynnal pedwar Cynulliad Cymunedol ar yr Hinsawdd mewn pum ardal yng Ngwynedd yn ystod 2022-2023, a’r ardaloedd hynny yw Pen Llŷn, Bro Stiniog, Dyffryn Nantlle, Dyffryn Ogwen a Dyffryn Peris. Bydd y Cynulliadau hyn yn gyfle i bobl ddod at ei gilydd, er mwyn rhannu, dysgu, gwrando, trafod a chynllunio, cyn gweithredu, a’r argyfwng hinsawdd fydd y pwnc dan sylw. 

Mae’n bwysig esbonio hefyd ein bod ni, GwyrddNi, yn fudiad sy’n dod o dan faner menter gymdeithasol DEG (Datblygiadau Egni Gwledig), a bod GwyrddNi yn cael ei ariannu gan Gronfa Gweithredu Hinsawdd y Loteri Genedlaethol. Felly nid yw’r Cynulliadau yn wleidyddol eu natur – y nod yw creu set clir o argymhellion positif ar gyfer y gymuned, i’w gweithredu gan y gymuned, er lles a budd y gymuned, pob un ohonom ni sy’n byw yno. 

Mae’r ffordd yma o ddod â phobl ynghŷd i gyd-weithio yn rhywbeth sydd eisoes yn, ac wedi digwydd yn llwyddiannus ledled y byd. Glywsoch chi son am y Climate Assembly UK? Eu nod nhw oedd creu set o argymhellion ar gyfer Llywodraeth Prydain ar sut i gyrraedd Net Sero erbyn 2050, ac sydd bellach wedi ei wneud yn raglen deledu ar y BBC o’r enw ‘The People V Climate Change’. Neu beth am Climate Jury yn Kendal a gynhaliwyd yn gyfangwbl ar Zoom, neu’r Decitizenship ym Mrasil oedd yn trafod mynediad at ddiwylliant. Cafodd y Cynulliad cyntaf o’r fath yng Nghymru ei gynnal ym Mlaenau Gwent y llynedd. Os oes ganddoch chi ddiddordeb mae llawer mwy o enghreifftiau o Gynulliadau ym Mhrydain i’w gweld fan hyn, a rhai ledled y byd yn fan hyn. 

Yn amlwg does dim modd cael holl drigolion ardal fel Pen Llŷn i mewn i un stafell, felly os oes 500 o bobl wedi dangos diddordeb mewn ardal, pwy fydd yn mynychu? Wel, mae’r bobl sy’n cymryd rhan yn cael eu dewis er mwyn sicrhau bod y Cynulliad yn adlewyrchu’r gymuned ehangach, o ran nodweddion demograffig fel oedran, rhywedd, ethnigrwydd ac ati, a weithiau o ran eu barn ar fater hefyd, er enghraifft eu hagwedd tuag at newid hinsawdd. Ond os na chewch eich dethol peidiwch â digaloni, bydd sawl cyfle i bawb o’r gymuned gymryd rhan cyn, yn ystod ac ar ôl y cynulliadau.

Heb os felly mae hwn yn gyfle cyffrous a diddorol i ni yma yng Ngwynedd! Rydan ni wrthi’n trefnu ar hyn o bryd a byddwn yn rhannu rhagor o fanylion yn fuan iawn! Ond yn y cyfamser os ydych chi’n byw yn un o’r ardaloedd ac â diddordeb mynychu Cynulliad Cymunedol cysylltwch gyda’ch Hwylusydd Lleol  ar ebost neu ar y ffôn – mi fyddan nhw wrth eu bodd yn clywed ganddoch chi.