Mae mudiad GwyrddNi wedi’i wreiddio mewn grymuso cymunedau ledled Gwynedd i gymryd camau lleol ystyrlon yn erbyn newid hinsawdd. Yn ganolog i’r weledigaeth hon mae’r ymgyrch tuag at brosiectau ynni adnewyddadwy sy’n eiddo i’r gymuned a gwell effeithlonrwydd ynni. Y nod yw meithrin cydnerthedd cymunedol cryfach wrth leihau dibyniaeth ar danwydd ffosil.
Ynni oedd un o’r themâu allweddol a nodwyd ar draws pob un o bum maes Cynlluniau Gweithredu Hinsawdd Cymunedol GwyrddNi. Trwy’r Cynulliadau Cymunedol a gynhaliwyd rhwng 2022 a 2023, datblygodd trigolion lleol weledigaethau cyffredin ar gyfer dyfodol iachach, tecach a gwyrddach, a oedd yn gyson yn tynnu sylw at yr angen am reolaeth leol dros adnoddau ynni.
Beth mae’r Cymunedau ei Eisiau
Roedd trigolion a oedd yn rhan o’r Cynulliadau yn glir y dylai prosiectau ynni leihau dibyniaeth y gymuned ar olew a nwy, cynnig amddiffyniad rhag codiadau sydyn mewn prisiau, a sicrhau bod buddion ariannol yn cael eu hailfuddsoddi’n lleol.
Mae syniadau ynni penodol a ddaeth i’r amlwg o’r Cynlluniau Gweithredu dan arweiniad y gymuned yn cynnwys:
- Roedd trigolion Dyffryn Ogwen yn anelu at system “Ynni Cymunedol Oddi ar y Grid”, gan anelu at fod yn ddyffryn hunangynhaliol yn diwallu ei anghenion ynni ei hun, o bosibl trwy ficro-grid. Mae’r syniad hwn wedi’i ysbrydoli gan brosiectau cymunedol presennol fel cynllun hydro Ynni Ogwen Cyf, cynllun 100KW sy’n eiddo i’r gymuned.
- Roedd Pen Llŷn eisiau sefydlu Asiantaeth Ynni Cymunedol/Canolfan Wybodaeth mewn cydweithrediad â’r partner lleol Ynni Llŷn, a fyddai’n cefnogi ac yn hyrwyddo effeithlonrwydd ynni cartrefi lleol a chynhyrchu ynni gwyrdd.
- Rhoddodd Dyffryn Nantlle flaenoriaeth i Ynni Cymunedol, gan gynllunio ymchwil i fapio adnoddau a safleoedd cynhyrchu posibl i ddatblygu ynni adnewyddadwy ar gyfer defnydd a budd lleol. Rhaid cysylltu’r gwaith hwn yn uniongyrchol â phrosiectau sy’n canolbwyntio ar leihau’r defnydd o ynni mewn cartrefi.
- Ym Mro Ffestiniog, pwysleisiodd y cyfranogwyr yr angen i ddeall ymdrechion presennol, fel y gwaith sy’n ymwneud â chynllun Hydro Llechwedd, a dymunent fapio’r holl ynni adnewyddadwy cyfredol ar draws yr ardal.
- Ymrwymodd Dyffryn Peris i ymchwilio i ddichonoldeb datblygu amrywiol ffynonellau, gan gynnwys tyrbin hydro ar afon addas, ffermydd solar trefol/gwledig, a thyrbinau gwynt bach, gan nodi pwysigrwydd cysylltu â grwpiau ymchwil ynni lleol fel Ynni Padarn Peris.
Prosiect Diweddar: Ynni Lleu
Mae Ynni Lleu wedi’i ailsefydlu fel cwmni budd cymunedol, gyda 10 aelod newydd (gan gynnwys 7 cyfarwyddwr newydd) yn ymuno i gymryd yr awenau a’i arwain. Ymunodd Siôn, Hwylusydd Cymunedol Dyffryn Nantlle, â’r bwrdd a chymerodd rôl Ysgrifennydd i helpu’r grŵp i symud ymlaen.
Ar hyn o bryd mae Ynni Lleu yn ymgymryd â gosod cynllun solar a batri ar raddfa fawr wedi’i leoli ar do’r hen ffatri bapur ar ystâd ddiwydiannol Penygroes, gyda chyllid gan Ynni Cymru, a chefnogaeth gan DEG a Cyd Ynni.
Mae’r prosiect yn cynnwys gosod 311 kW o baneli solar, batri gyda chynhwysedd storio o 307 kWh, gyda chynnyrch blynyddol disgwyliedig o drydan adnewyddadwy o 311,000 kWh.
Dylai’r paneli ddarparu dros 60% o ofynion trydan blynyddol y tenantiaid ar y safle, sy’n cynnwys Adra, Tŷ Gwyrddfai, Travis Perkins, a Pero, a chynhyrchu incwm amcangyfrifedig o £25,000 y flwyddyn i Ynni Lleu ei ailfuddsoddi mewn prosiectau cymunedol.